Τρίτη , 29 Νοέμβριος 2022
Τελευταία Νέα

Το Ρεθεμνιώτικο Καρναβάλι 2018 μέσα από μια κριτική και αναστοχαστική ματιά

Καρναβαλικός αναστοχασμός..

Το Καρναβάλι τέλειωσε. Όχι όμως και η συζήτηση περί αυτού.. Αναμενόμενο. Κάθε δράση , προκαλεί αντίδραση. Απλές αρχές Φυσικής. Αν δε, η δράση εμπλέκει χιλιάδες ανθρώπους, νομοτελειακά θα ενεργοποιηθεί και ο σχετικός διάλογος μεταξύ τους. Υγιές το βρίσκω. Το αντίθετο θα με προβλημάτιζε. Και μια και οι περισσότεροι καταθέτουν, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυρίως αλλά και στα ΜΜΕ, την άποψη τους, είπα – μη χάσω- να πω κι εγώ τη δική μου. Έχοντας επίγνωση πως η αλήθεια του καθενός από μας βρίθει υποκειμενισμού. Δεν είναι η μία, καθολική και πλήρως αντικειμενική αλήθεια. Συμφωνούμε; 
Μάλιστα σκέφτηκα προκειμένου να ελέγξω την πολυλογία που με καταδιώκει παιδιόθεν μα «τεμαχίσω» τη σκέψη μου σε υποκατηγορίες, δεδομένου μάλιστα ότι το Καρναβάλι είναι ένα πολυδιάστατο γεγονός. Και ως τέτοιο νομίζω θα πρέπει να το προσεγγίζουμε. Πάμε λοιπόν:

Οργάνωση:

Α-ψ-ο-γ-η. Η εμπειρία είναι το ισχυρό χαρτί των διοργανωτών. Έχουν το «Know How». Ως εκ τούτου, κάθε χρόνο το δύσκολο έργο της διαχείρισης χιλιάδων ανθρώπων με ευμετάβλητη ψυχολογία και προθέσεις, γίνεται καλύτερο. Συγχαρητήρια λοιπόν στην ΚΕΔΗΡ και τις Υπηρεσίες του Δήμου που ασχολήθηκαν, στις Ομάδες που πονάνε τη μεγάλη αυτή γιορτή και την υποστηρίζουν με πάθος και μεράκι.

Εθελοντισμός:

Υ-π-ο-κ-λ-ί-ν-ο-μ-α-ι. Δεν μπορώ παρά να συγκινηθώ βαθιά, διαπιστώνοντας πως η ταπεινότητα μου διασκεδάζει ανέφελη, με ασφάλεια και χωρίς ταλαιπωρία, χάρη στην Αστυνομία, την Τροχαία, τον Ερυθρό Σταυρό, το Λιμεναρχείο, το ΕΚΑΒ, το Λιμενικό Ταμείο, το Λιμεναρχείο, το Νοσοκομείο, τους Προσκόπους, τους μεμονωμένους εθελοντές, τους καρναβαλιστές που ανέλαβαν την περιφρούρηση της ομάδας τους, το ΚΤΕΛ και όσους άλλους ξεχνώ διότι είναι πολλοί. Δεν μπορώ παρά να συγκινηθώ βλέποντας την πόλη μου να λάμπει λίγες μόλις ώρες μετά την εμπόλεμη κατάσταση στην οποία βρέθηκε, χάρη στους εργαζόμενους της καθαριότητας του Δήμου. Τίποτε λιγότερο από ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ!.

Ομάδες:

Δούλεψαν σκληρά και με μεγάλη πίεση χρόνου αφού δεν προλάβαμε να καταπιούμε το κουραμπιέ και ψάχναμε χταπόδια και ταραμοσαλάτες. Τα κατάφεραν πολύ καλά αν λάβει κανείς υπόψη του: την υποχρέωση συμμετοχής τους στις πολλές εκδηλώσεις. Την απουσία οικονομικής τους ενίσχυσης και τη συνακόλουθη αναγκαστική εκ μέρους τους αναζήτηση χορηγών. Το λίγο χρόνο που είχαν στη διάθεση τους. Το συντονισμό 600 ατόμων που συνήθως συνθέτουν την ομάδα. Και πολλά άλλα.
Μ-π-ρ-ά-β-ο- τους.

Στολές – Άρματα:

Και πάλι τα «Νάτα Κεφάτα» μας άφησαν ..χασκούμενους! Πολύ ωραίες στολές από κάποιες ομάδες, με χρώμα και προσεγμένα αξεσουάρ. Τα άρματα, με ελάχιστες εξαιρέσεις ήταν απλώς, καλά. Κοστίζουν, το ξέρουμε όλοι. Νομίζω όμως ότι τόσο από κατασκευαστικής άποψης όσο κι από αισθητικής θα μπορούσαν να είναι και καλύτερα. Όπως και οι στολές. Είδαμε και «αρπαχτές». Όσο για πρωτοτυπία, δεν διεκδικούμε, με αξιώσεις, το προνόμιο. Στην πλειοψηφία τους – τα χουμε ξαναπεί-
είναι θεματικό και στυλιστικό αναμάσημα στολών που συναντά άκοπα κανείς σε όλα τα καρναβάλια ανά τη χώρα. Έπειτα έχω απορία: οι βιοτεχνίες – δεν είναι όλες ρεθυμνιώτικες, αρκετοί ράβονται εκτός- μπορούν να μεταπουλήσουν την ιδέα ή και να ράψουν ίδια στολή με αυτές του ρεθυμνιώτικου καρναβαλιού και σε άλλα καρναβάλια, μικρότερης εμβέλειας , στην Κρήτη ή αλλού; Και αντιστρόφως, μπορούν να προτείνουν στολές που φορέθηκαν αλλού στο παρελθόν, σε νέες ομάδες του Ρ.Κ. που ζητούν τη γνώμη των ειδικών (βιοτεχνών, μοδιστρών κλπ) ; Διότι αν είναι έτσι, δύσκολα θα βγούμε από το τρυπάκι της επανάληψης και της ομοιομορφίας.

Αλκοόλ:

Είναι θέμα οπτικής. Συγκριτικά με τους 15.000 συμμετέχοντες στη μεγάλη Παρέλαση, τα 40 περιστατικά μεθυσμένων που διακομίσθηκαν φέτος στο Νοσοκομείο (χώρια πόσους συνέφεραν οι πανάξιοι διασώστες επιτόπου και καταγής), είναι πολύ λίγα. Αν όμως εντάξουμε το γεγονός αυτό στη γενικότερη προβληματική για τη χρήση αλκοόλ, από νέους και ανήλικους, σε κάθε γιορτή είτε αυτό λέγεται Καρναβάλι είτε πανηγύρι Δεκαπενταύγουστου είτε νυχτερινή έξοδο σε μπαρ, τότε είναι λάθος να το υποτιμάμε, για να μην πλήξουμε το κύρος της εκάστοτε διοργάνωσης. Σαφώς και δεν ενθαρρύνει το Καρναβάλι τον αλκοολισμό. Μπορεί να αποτελεί πεδίο ή αφορμή εκδήλωσής του. Το πρόβλημα ξεκινά από την κουλτούρα κατανάλωσης αλκοόλ ως ένδειξη «ωρίμανσης» ή «καπετανιάς» που καλλιεργείται πρωτίστως από το οικογενειακό περιβάλλον του χρήστη και ενθαρρύνεται από τους συνδαιτυμόνες του ή την παρέα του. Το πρόβλημα μας δεν θα έπρεπε να είναι η ρετσινιά που πλήττει την κρητική μας παράδοση αλλά η ουσία και αυτή έγκειται στην προστασία της ίδιας της υγείας και της ζωής των παιδιών μας . Θα πρότεινα λοιπόν, αφορμής δοθείσης κάθε φορά, να το θέτουμε στις ρεαλιστικές του διαστάσεις. Όποτε και όπου εκδηλώνεται, αντί να υποβιβάζουμε τη σημασία του ας αναζητήσουμε τρόπους να το εξαλείψουμε.

Σάτιρα:

Σταθερά απούσα από το Ρ.Κ. Με εξαίρεση την «Κουτσή Κατσίκα», τους «Εμείς κι Εμείς» που αναβιώνουν επιτυχώς παραδοσιακά σατιρικά έθιμα με δρώμενα συνήθως την Τσικνοπέμπτη και κάποιες ελάχιστες απόπειρες, από διαφορετικές κάθε χρόνο ομάδες, όλες οι υπόλοιπες λες κι έχουμε φυσική δυσανεξία στη σάτιρα. Παράδοξο, αν σκεφτεί κανείς ότι το Καρναβάλι ως λαϊκή γιορτή, ως προτροπή ανατροπής κάθε εξουσίας, ως σύμβολο του ανάποδου κόσμου, ως έκφραση ελευθερίας, μόνο μέσω της σάτιρας μπορεί να υπηρετήσει τον ουσιαστικό λόγο ύπαρξής του. Κι εμείς οι Κρητικοί έχουμε κυριολεκτικά γαλουχηθεί, έχουμε αποκτήσει «καρναβαλική παιδεία» καλλιεργημένη στο διάβα των αιώνων. Από την εποχή της Ενετοκρατίας με τις περίφημες γκιόστρες (Παπαδάκη Ασπ.) και τα δημόσια θεάματα με έφιππους κονταρομάχους και πανηγυρικούς εορτασμούς της Τσικνοπέμπτης με τελετουργικά που εγγράφονταν και προβλέπονταν η διεξαγωγή τους σε επίσημο πρωτόκολλο εορτασμού μέχρι τον τελευταίο και πλέον αιώνα που διοργανώνονται αποκριάτικες εκδηλώσεις στο Ρέθυμνο, η κάθε γενιά ρεθυμνιωτών μπολιάζεται από την ίδια την ιστορία και τους πρεσβύτερους συμπολίτες με την πρόθεση – αν όχι την ηθική αλλά και κοινωνική υποχρέωση – να διαιωνιστεί μια γιορτή πάνδημη, προσβάσιμη σε όλους και αγαπητή απ’ όλους.
Είμαστε άραγε τόσο συντηρητικοί τελικά, τόσο απρόθυμοι να πούμε αλήθειες μήπως και διαταράξουμε την απατηλή ασφάλεια και σταθερότητα των σχέσεων μας με τους άλλους; Στερούμαστε φαντασίας ή χιούμορ; Αρνούμαστε να διακινδυνεύσουμε τη συμμετοχή μας στο καρναβαλικό γέλιο που είναι να μεν εύθυμο κι ενθουσιαστικό πλην όμως είναι και περιγελαστικό και στρέφεται ενίοτε προς τον ίδιο τον «γελώντα»; Μα αυτή είναι η ουσία της σάτιρας. Η διττή της ταυτότητα. Να σχολιάσει, να καυτηριάσει, να ενταφιάσει και να αναγεννήσει όχι μόνον τους αποδέκτες αλλά και τους εμπνευστές – εκφραστές της. Διαφορετικά δεν είναι σάτιρα, είναι μια μονοσήμαντη, ιδιωτική, εκτονωτική εκδήλωση όπου ο φορέας της βγαίνει αλώβητος από τα «πυρά» της, μένει αμέτοχος σε αυτή την εξαγνιστική διαδικασία, γίνεται σαρκαστικός και ο λόγος του είναι μια μονόπλευρη άρνηση. Και είναι προς τιμήν του Κωστή Βαμιαδάκη, του πρωταγωνιστή της σάτιρας στην «Κουτσή Κατσίκα», η επιλογή του να μην καταδεχθεί, ουδέποτε, να εξαιρέσει εαυτόν από το περίγελο που με τόση έμπνευση στήνει κάθε χρόνο στο Καρναβάλι μας. Ναι, είναι ο «τρελός» που κάθε Καρναβάλι ιστορικά διέθετε και σήμερα απεγνωσμένα χρειάζεται: αυτός που τολμά να ξεσκεπάσει την αφανή και απρόσιτη, λόγω σκπιμοτήτων, στην καθημερινότητα μας αλήθεια, αυτός που λόγω καρναβαλικής ασυλίας τολμά να αντισταθεί στην κάθε εξουσία, να σατιρίσει, να καταγγείλει, να κρίνει και να κριθεί πρώτα από τον ίδιο του τον εαυτό μέσω αυτοσαρκασμού, κι έπειτα από τον Άλλο. Σε βαθμό μάλιστα να εκδιωχθεί κιόλας διότι προσέβαλλε εξουσιαστικές δομές και πρόσωπα. Είμαστε σοβαροί;;; Όποιος είναι ευαίσθητος στην κριτική, καρναβαλική και μη, να μην εκτίθεται και να διεκδικεί δημόσιους τίτλους και προνόμια.

Καρναβάλι και Πολιτισμός:

Μεγάλη κουβέντα. Διαχρονική. Πάντα επίκαιρη. Ατελεύτητη. Εύκολα την ξεκινά κανείς. Πολύ δύσκολα την κλείνει. Νομίζω πρέπει να είμαστε γενναιόδωροι στις σκέψεις και τσιγκούνηδες στα ευχολόγια. Το Καρναβάλι έχει ιστορικές καταβολές τέτοιες που η κατανόηση τους προϋποθέτει συστηματική μελέτη. Έχει φιλοσοφία. Και σοφία ζωής.
Τα σύγχρονα καρναβάλια, λίγα στοιχεία φέρουν από αυτή την κληρονομιά. Από τη στιγμή που συνδέθηκαν με οικονομία, μοιραία απέκτησαν χαρακτηριστικά προϊόντος.
Τι εννοώ: Το Καρναβάλι είναι μια τελετή της κοινότητας, ενός χειροπιαστού συλλογικού σώματος. Μια προκλητική αντιστροφή της καθημερινότητας. Μια ριζική ανατροπή της ταυτότητας. Μια σύζευξη του κωμικού με το τραγικό. Μια δυναμική αναπαράσταση ζωής που κάνει τον κύκλο της μέσα στο χρόνο: γεννάται- αναπτύσσεται- μεγαλώνει- ωριμάζει- πεθαίνει- αναγεννάται. Όπως όλα στη Φύση. Ο χαρακτήρας του είναι λυτρωτικός. Πάνδημος. Δεν γνωρίζει ράμπες που διαχωρίζουν θεατές και συμμετέχοντες. Είναι καθολικός. Οικουμενικός.(Μπαχτίν Μ.) Απευθύνεται σε όλους. Χωρίς διακρίσεις. Είναι η ενσάρκωση της υπέρβασης του κανόνα. Είναι το άνοιγμα στον Άλλο, στην ετερότητα. Οι άνθρωποι καλούνται σε συμμετοχή σ’ ένα συμβολικό και συλλογικό γίγνεσθαι. Αυθόρμητα. Χωρίς κανόνες. Να γίνουν πλάστες ενός φανταστικού, υπερεαλιστικού, ουτοπικού κόσμου. Να απαρνηθούν την ταυτότητα τους, μέσα από μάσκες και μεταμφιέσεις, έξω από τα θεμέλια της λογικής. (Κιουρτσάκης Γ.)
Να γίνουν ο Άλλος που δεν τολμούν στην καθημερινότητά τους.

Ας αναζητήσουμε αυτά τα στοιχεία στο σύγχρονο καρναβάλι. Ποιο είναι το πρόταγμα; Ποια τα δομικά στοιχεία της σημερινής συμβολικής γλώσσας του καρναβαλιού; Σε ποιες εκδηλώσεις αποκρυσταλλώνεται ο λυτρωτικός του χαρακτήρας;
Ναι, σαφώς ενδυναμώνει τους δεσμούς της κοινότητας. Σφυρηλατεί σχέσεις, εμπνέει ακόμη και έρωτες. Ενεργοποιεί πολύ κόσμο σε δημιουργική σύμπραξη. Προφανώς ενισχύει την οικονομία του τόπου. Το έχουμε ανάγκη. Περισσότερο όμως ως προϊόν
που προσφέρει χρήματα και εξασφαλίζει προβολή του τόπου (πολύ χρήσιμα και αυτά) παρά ως μια διαδικασία αναγέννησης, ανανέωσης, ανατροπής.
Την επομένη, όλοι συζητάμε με όρους πρωτίστως οικονομικούς και δευτερευόντως κοινωνικούς. Κάνουμε απολογισμούς, μετράμε κέρδη και απώλειες. Γκρινιάζουμε για λάθη και παρατυπίες. Πατάμε ακατάπαυστα “like” και σχόλια τύπου «μα ήσουν τέλεια γλυκιά μου!» και αλληλοτροφοδοτούμε τη ματαιοδοξία μας. Μηδέ της γράφουσας εξαιρουμένης…

Η καρναβαλική γλώσσα, υπέστη κι αυτή, αναπόφευκτα ίσως, αλλαγές. Τα καρναβαλικά σύμβολα ανα – νοηματοδοτήθηκαν. Η παλλαϊκή γιορτή, απέκτησε άλλο περιεχόμενο. Προσαρμόστηκε στις ανάγκες του καιρού μας. Μπορούσε άραγε να κάνει αλλιώς; Ήταν δυνατόν να κρατήσουμε ανόθευτο το ουτοπικό νόημα, τον κόσμο- θεωρητικό φορτίο που φέρει το Καρναβάλι ως πανάρχαια γιορτή, ανθεκτική στο χρόνο και συμβατή με την ανθρώπινη ανάγκη για ελευθερία έκφρασης και δράσης; Ίσως.

Είμαι κι εγώ καρναβαλίστρια. Αγωνιώ μήπως τούτη η γιορτή, νοθευτεί σε βαθμό να μην μας εμπνέει πια να γίνουμε ο «καλύτερός μας εαυτός». Ανησυχώ μήπως στο μέλλον, αποτελεί απλώς ένα εμπορευματοποιημένο θέαμα, χωρίς ψυχή. Μήπως απλωθεί τόσο που, ούτε η πόλη να μπορεί να υποστηρίξει τη μαζικότητα του ούτε κι εμείς που συμμετέχουμε να το απολαμβάνουμε πια ως γέννημα του δικού μας κόπου, της δικής μας εσωτερικής ανάγκης να μοιραζόμαστε το οικείο, το για πολλούς αγαπημένο.
Από την άλλη, σκέφτομαι πως ενώ είναι χρήσιμο να αναλύουμε τη ζωή και τις εκφάνσεις της, είναι απείρως πιο γοητευτικό να τη ζούμε! Έτσι δεν είναι;
Και του χρόνου με υγεία!

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *